دو جنگ در فاصله هشت ماه چیزی حدود 54 هزار میلیارد تومان خسارت به خانههای مسکونی ایران وارد کرده است؛ خسارت سنگینی که به دولت دچار کسری بودجه تحمیل شده و البته روال پرداخت آن بسیار نفسگیر و با اعتراض فراوان مالکانی بوده است که خانهخراب جنگ شدهاند.
به گزارش شرق، بعضی خانوادههای جنگزده میگویند که همچنان آواره هستند و نتوانستهاند ریالی برای ترمیم خانه خود یا حتی وامی برای ودیعه مسکن دریافت کنند، برخی در هتلهای شهر اسکان داده شدهاند و به ارقام کارشناسی خسارت اموال خود اعتراض دارند و برخی دیگر خبر میدهند که خسارت خانه آنها جبران شده است اما بخش غالب خسارت را از جیب پرداختهاند.
جنگزدگان زیر فشار خسارت خانه خراب
دو جنگ در فاصله کوتاه شمار درخورتوجهی از خانههای کشور را خراب کرده است؛ هرچند که آمار چندان دقیق نیست و بهروزرسانیها مدام انجام نمیشود اما گزارشهای رسمی حاکی از آن است که در دو جنگ حداقل 42 هزار خانه مسکونی آسیب دیدهاند که اگر واحدهای تجاری و اداری را به این رقم اضافه کنیم، بالغ بر صد هزار واحد مسکونی، تجاری و اداری تخریب شدهاند.
البته دراینمیان، گزارشها حاکی از آن است که بسیاری از این واحدها آسیب جزئی یا متوسط دیدهاند و خانههایی که در هر دو جنگ نیازمند تخریب کامل و بازسازی هستند، بیشتر از دوهزارو 660 واحد است. با این حال جنگ هزینه سنگینی برای بازسازی و اسکان خسارتدیدگان روی دست دولت گذاشته است.
وزارت راه و شهرسازی به «شرق» اعلام میکند که مسئولیت بازسازی واحدهای مسکونی جنگزده در تهران برعهده شهرداری است و در سایر استانهای کشور بنیاد مسکن این وظیفه را برعهده گرفته است و همچنین بازسازی شماری از واحدها به پیمانکاران بخش خصوصی واگذار میشود.
دست تنگ دولت برای تأمین هزینههای بازسازی خانههای تخریبشده جنگ، بسیاری از جنگزدگان را سرگردان کرده است. جنگزدگانی که میگویند برآورد خسارت خانههای آنها با ارقام حداقلی بوده است.
به گفته این جنگزدگان کارشناسان دولتی خسارات خانههای مسکونی تخریبشده را بین نصف تا یکسوم و گاهی کمتر از میزان واقعی ارزیابی میکنند یا تجهیزات نصبشده در ساختمانهای جنگزده با کیفیت پایین و امکانات کمتر از قبل است؛ بهعنوان مثال برخی از این خانوادهها میگویند که آسانسورهایی با ظرفیت هفت نفر به بالا با آسانسورهایی با ظرفیت چهار نفر جایگزین شدهاند یا مواد و مصالح به کار رفته در بازسازی ساختمانها کیفیت کمتری داشتهاند.
همچنین دولت از پرداخت برخی خسارات مانند هزینه نقاشی منازل طفره میرود. برخی از مالکان خانههای جنگزده میگویند که ارگانهای دولتی در پاسخ به اعتراضات جنگزدگان میگویند که شکایت کنید و حقالزحمه ارزیابان، وکلا و سایر هزینههای مربوط به شکایت قضائی، ارقام هنگفت دیگری به جنگزدگان تحمیل میکند و بههمیندلیل بسیاری از جنگزدگان از شکایت صرفنظر میکنند.
گذشته از واحدهای مسکونی تخریبشده، اسباب و اثاثیه و مبلمان خانه، دغدغه دیگر جنگزدگان است. دولت برای جبران خسارت اثاثیه تخریبشده در جنگ، حداکثر حدود 250 میلیون تومان میپردازد که به گفته خانوادههای جنگزده تنها کفاف خرید یک یا دو قلم لوازم خانگی اساسی را میدهد.
گذشته از این دسته خانوادهها، گروه دیگری هستند که هنوز نتوانستهاند ریالی از دولت برای جبران خسارات خود بگیرند و مدام پاسکاری میشوند. این خانوادهها توضیح میدهند که حتی برای دریافت وام ودیعه مسکن به درِ بسته خوردهاند و در خانه بستگان خود ساکن شدهاند.
در جنگ 12روزه چند خانه آسیب دید؟
بررسی گزارشها نشان میدهد که در جنگ 12روزه که 23 خرداد سال گذشته شروع شد، چیزی حدود پنج هزار واحد مسکونی تخریب شد. این آماری است که کمیسیون عمران مجلس اعلام کرده است و البته براساس گزارش وزارت راه و شهرسازی استان تهران رکورددار بیشترین واحدهای مسکونی آسیبدیده در این جنگ بود.
در این گزارش قید شده است که تنها در شهر تهران 332 ساختمان آسیب دید که در مجموع شامل حدود سههزارو 500 واحد مسکونی میشود. البته میزان آسیب به این ساختمانها در سطوح مختلف بوده است؛ واحدهایی که به طور کامل تخریب شدهاند، واحدهایی که به تعمیرات اساسی نیاز دارند و واحدهایی که آسیبهای جزئی مثل شکستن شیشه یا تَرَک دیوار داشتهاند و با تعمیرات سبک قابل استفاده هستند.
در مهر سال گذشته شهرداری تهران گزارش داد که خانههایی که نیاز به مقاومسازی یا تعمیرات جزئی داشتند، بازسازی شدهاند و پرداخت خسارت اسباب و اثاثیه این خانهها ادامه دارد.
چهار ماه بعد در بهمن، علیرضا زاکانی، شهردار تهران، گزارش داد که از میان واحدهای آسیبدیده جنگ 12روزه 660 واحد باید بهکل تخریب و بازسازی میشدند که 93 درصد آنها «تعیین تکلیف» شدهاند و البته مشخص نیست که منظور او از تعیین تکلیف چه بوده و ساختوساز این ساختمانها چه میزان پیشرفت داشته است؟
او همچنین گزارش داده است که 494 خانواده جنگزده در هتل اسکان داشتهاند که تا بهمن سال پیش به 47 خانواده کاهش داشتهاند.
درباره میزان خسارت واردشده به واحدهای مسکونی در جنگ 12روزه، آنگونه که بنیاد مسکن گزارش داده است، بین سه تا چهار هزار میلیارد تومان برای بازسازی خانههای آسیبدیده کل کشور نیاز بوده است.
البته بازسازی واحدهای مسکونی آسیبدیده در تهران برعهده شهرداری بوده و سازمان مدیریت بحران شهر تهران میزان خسارت واردشده جنگ 12روزه به خانههای تهران را حدود 10 هزار میلیارد تومان ارزیابی کرده بود، بنابراین باید گفت که در جنگ 12روزه حداقل 13 تا 14 هزار میلیارد تومان خسارت به واحدهای مسکونی وارد شده است.
دراینبین، در گزارش وزارت راه و شهرسازی قید شده که تا پایان تیر برای بازسازی خانههای آسیبدیده در جنگ 12روزه حدود 553 میلیارد تومان از محل اعتبارات ماده ۵۸ قانون درآمد پایدار شهرداریها هزینه شده و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی هم تا مبلغ هزارو 828 میلیارد تومان برای بازسازی منازل آسیبدیده پرداخت کرده است، بنابراین اعداد اولیه حاکی از آن است که در جنگ 12روزه بیش از دوهزارو 381 میلیارد تومان برای بازسازی واحدهای آسیبدیده در جنگ پرداخت شده است.
خسارت به خانههای مسکونی در جنگ 40روزه
در جنگ 40روزه که از 9 اسفند سال گذشته شروع شد و به یک آتشبس موقت رسید، تاکنون بیشتر از 37 هزار واحد مسکونی آسیب دیدهاند و به عبارتی میزان خسارت به واحدهای مسکونی در جنگ رمضان حدود هفت برابر جنگ 12روزه بوده است. در 23 اسفند سال 1404 فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی، اعلام کرد که بیش از 43 هزار واحد مسکونی و تجاری از ابتدای جنگ تا آن زمان آسیب دیدهاند و ارزیابی خسارات از سوی ستاد مدیریت بحران، بنیاد مسکن و سازمان نظام مهندسی در حال انجام است.
به گفته وزیر راه و شهرسازی این واحدهای مسکونی در 17 استان واقع شدهاند و ۷۰۰ مورد از آنها به طور کامل تخریب شده و هفت هزار واحد نیازمند تعمیر جزئی است. اما در روز شنبه 22 فروردین 1405، سازمان مدیریت بحران گزارش داد که در جنگ ۳۷هزارو ۶۸۷ واحد مسکونی آسیب دیدهاند که این واحدها در چهار گروه تقسیمبندی شدهاند.
در گروه الف، ۳۱هزارو ۴۴ واحد دچار آسیبهای جزئی نظیر شکستگی شیشه و پنجره هستند که تاکنون ۵۰ درصد شیشههای این واحدها نصب شده و مابقی در دست اقدام است. در گروه ب، چهارهزارو ۷۱۴ واحد شناسایی شدهاند که نیازمند پایدارسازی و تعمیرات متوسط هستند.
همچنین در گروههای ج و د، در مجموع هزارو ۹۳۰ واحد مسکونی در قالب ۲۳۴ ساختمان قرار دارند که نیازمند مقاومسازی، تخریب یا نوسازی کامل هستند.
با این حال آمارهای منتشرشده چندان دقیق به نظر نمیرسد و بهروزرسانی مداوم نداشتهاند. براساس گزارش بنیاد مسکن تا 13 فروردین 1404 نزدیک به ۹۰ هزار واحد مسکونی، تجاری و اداری آسیبدیده در جنگ، ارزیابی شده که بخش عمدهای از آنها نیازمند تعمیر بوده و تعداد کمتری به بازسازی کامل احتیاج دارند. به طور مشخص، بیش از ۶۰ هزار واحد مسکونی در کشور نیاز به تعمیر و حدود ۸۵۹ واحد نیازمند احداث مجدد شناسایی شدهاند.
در میان واحدهای آسیبدیده در جنگ رمضان، تهران همچنان رکورددار بیشترین واحد مسکونی خسارتدیده است که حدود یکسوم این واحدها را شامل میشود؛ رقمی که بین 33 تا 38 هزار واحد برآورد شده است.
براساس دادههای منتشرشده از سوی شهرداری در جنگ رمضان بیشتر از پنجهزارو 500 نفر در هتلهای شهر تهران اسکان داده شدهاند و خانه حدود دو هزار خانواده تهرانی نیازمند بازسازی کامل است.
پس از تهران، استانهای غربی بیشترین آسیب را متحمل شدهاند. کرمانشاه با بیش از ۱۳ هزار واحد، کردستان با بیش از هشت هزار واحد و ایلام با نزدیک به هفت هزار واحد نیازمند تعمیر، در رتبههای بعدی قرار دارند. در بخش تخریب کامل هم ایلام، کردستان و لرستان پس از تهران بیشترین آسیب را تجربه کردهاند.
برآوردهای دولت از خسارت جنگ رمضان به واحدهای مسکونی که شامل هزینه اسکان، جبران خسارت و بازسازی منازل مسکونی میشود، تا روز 9 فروردین مجموعا 40 هزار میلیارد تومان بوده است که دراینبین تهران به اعتبار 23 هزار میلیارد تومانی و سایر استانهای کشور به اعتبار 17 هزار میلیارد تومان نیاز دارند.
